Persons related to Chopin Persons related to Chopin

Johann Sebastian Bach

Johann Sebastian Bach

Johann Sebastian Bach

*21 III 1685 Eisenach, †28 VII 1750 Lipsk

We are sorry but the following text is not available in the English language
 

"Grać Bacha, zawsze grać Bacha"[1] - oto jakiej rady i zachęty udzielał Chopin swej uczennicy, Camille Dubois. Sam z muzyką Bacha zetknął się po raz pierwszy w latach nauki u Wojciecha Żywnego. Preludia i fugi z Das Wohltemperierte Klavier znał Chopin dogłębnie, wiele z nich grywał z pamięci, podkreślając, iż "tego nie zapomina się nigdy"[2]. To właśnie Bacha, a nie własne utwory, ćwiczył przed swymi koncertami. Z fugami Bacha nie rozstawał się nawet podczas podróży, o czym świadczy fragment list pisanego z Valdemosy do Juliana Fontany, w którym Chopin opisując swą klasztorną celę wspomniał, iż obok jego "bazgrołów" znajdował się właśnie Bach[3].

Z innego listu do Fontany, z 8 sierpnia 1839 roku, wiadomo, iż Chopin sporządzał korektę paryskiego wydania Das Wohltemperierte Klavier ("Nic nie robiąc poprawiam sobie Bacha edycję paryską nie tylko z błędów graveura, ale i błędów akredytowanych przez tych, co Bacha niby rozumieją [...]"[4]). Brał także kilkakrotnie udział w wykonaniach koncertu Bacha na trzy klawesyny.

"Bach miał u Chopina priorytet absolutny"[5]. W Bachu odkrył Chopin przede wszystkim ideał doskonałości formy, precyzji i logiki wewnątrzmuzycznej[6]. Zbiór preludiów i fug Bacha stanowił dla Chopina nie tylko materiał pedagogiczny i źródło doskonalenia techniki własnej, wywarł także znaczący wpływ na samą twórczość. Wpływ ten najwyraźniej przejawił się w Preludiach op. 28 oraz z zbiorze Etiud op. 10. Pewne analogie zaobserwować można w samym uporządkowaniu Preludiów w ramach zbioru. Za podstawę uszeregowania utworów zarówno Bach jak i Chopin przyjęli wzór następstwa tonacji, zatem czynnik harmoniczny. U Bacha po tonacji durowej następuje tonacja molowa równoimienna, wzór ten powtarzany jest następnie na kolejnych stopniach skali chromatycznej, tak że po parze C-dur - c-moll zastępuje Cis-dur - cis-moll itd. Chopin swoje Preludia uporządkował zgodnie
z postępem koła kwintowego, tak iż po preludium w tonacji durowej następuje kolejne w molowej paraleli.

Prócz cech zewnętrznych zaobserwować można między Bachowskim cyklem
i chopinowskimi Preludiami pewne wspólne cechy wewnątrzmuzyczne. Preludium C-dur Chopina nosi cechy bachowskiego Preludium C-dur z pierwszego tomu Das Wohltemperierte Klavier. Iwaszkiewicz zwrócił uwagę na podobieństwo harmoniczne początku obu utworów, Bełza natomiast ukazuje w warstwie melodycznej zwroty figuracyjne kojarzące się z tym właśnie preludium Bacha.

Pokrewieństw z preludiami Bacha nie mogą się wyprzeć także Etiudy Chopina. Już pierwsza Etiuda C-dur op. 10 dostarcza materiału porównawczego, przypomina bowiem w pewnym stopniu Preludium C-dur z pierwszego tomu dzieła Bacha. H. Leichtentritt uważał, iż owa Etiuda Chopina "jest potomkiem Preludium C-dur [...], przekształconym na utwór błyszczący i majestatycznie rozbrzmiewający dzięki wykorzystaniu środków nowego stylu."[7] L. Bronarski z kolei wskazuje na podobieństwa w warstwie figuracyjnej między Preludium fis-moll z pierwszego tomu Das Wohltemperierte Klavier, a chopinowską Etiudą cis-moll op. 10 nr 5, utrzymując, iż technicznie struktura obu utworów oparta jest na tej samej zasadzie budowania przebiegu figuracyjnego przypominającego nieco kontrapunkt podwójny[8]. Sugeruje także, iż Inwencja dwugłosowa c-moll Bacha stanowiła dla Chopina inspirację przy pisaniu tematu części pierwszej młodzieńczej Sonaty fortepianowej c-moll op. 4[9]. Nie posiadamy jednak źródeł potwierdzających, że Chopin znał inwencje Bacha.

Wpływów Bacha doszukiwano się w twórczości Chopina w ustępach, w których wykorzystywał polifonię i fakturę polifonizującą, jak w późnych Mazurkach i Nokturnach. Z arsenału środków technicznych charakterystycznych dla twórczości mistrzów baroku, w tym oczywiście także Bacha, stosował Chopin ostinata (np.: w Berceuse op. 57 lub Polonezie As-dur op. 54) i nuty pedałowe[10].

Swój stosunek do Bacha wyraził Chopin najpełniej w jednym z listów do Delfiny Potockiej mówiąc, iż: "Jeśli jaka epoka odwróci się od Bacha, da sobie smutne świadectwo płytkości, głupoty i zepsutego smaku... Mało jest takich geniuszów, które wszystkie instrumenty czują i wszystko z każdego wydobyć potrafią. Ja znam dwóch takich: Bacha i Mozarta."[11]


 Bibliografia
L. Bronarski: Szkice chopinowskie. Kraków 1961
J. Chomiński: Chopin. Kraków 1978
K. Hławiczka: Chopin a Jan Sebastian Bach w: Chopin a muzyka europejska pod red. K. Musioła, Katowice 1977
M. Tomaszewski: Chopin. Człowiek, dzieło, rezonans. wyd. II Kraków 2005

[1] M. Tomaszewski: Chopin. Człowiek, dzieło, rezonans. Kraków 2005 s. 571
[2] ibid s. 571
[3] Korespondencja Fryderyka Chopina, zebrał i oprac. B. Sydow, Warszawa 1955, T.1 list nr 249 s.332
[4] ibid. T.1 list nr 271 s. 353-354
[5] Wypowiedź E. von Tamm, M. Tomaszewski: op. cit. s. 149
[6] J. Chomiński: Chopin. Kraków 1978 s. 122
[7] cytat za: K. Hławiczka: Chopin a Jan Sebastian Bach w: Chopin a muzyka europejska pod red. K. Musioła, Katowice 1977 s. 11
[8] L. Bronarski: Szkice chopinowskie. Kraków 1961 s. 179
[9] ibid. s. 177-178
[10] M. Tomaszewski: op. cit.
[11] S. Łobaszewska: Bach w Polsce. w: Jan Sebastian Bach. Almanach. Warszawa 1951 s. 103

 

By category: