Persons related to Chopin Persons related to Chopin

Maria Szymanowska

Maria Szymanowska

Maria Szymanowska

*14 XII 1789 Warszawa, †25 VII 1831Petersburg

We are sorry but the following text is not available in the English language
 

Maria Szymanowska z d. Wołowska - polska pianistka i kompozytorka, w grze na fortepianie kształciła się u Antoniego Lisowskiego i Tomasza Gremma. W 1810 roku po raz pierwszy wystąpiła w salonach paryskich, koncertowała następnie w Wiedniu (1815), Londynie (1818) i Berlinie (1820). W latach dwudziestych wielokrotnie z wielkim powodzeniem koncertowała w Petersburgu i Moskwie (na jednym
z koncertów wykonując wspólnie z J. Hummlem Koncert na dwa fortepiany
J. Dusika), w miastach niemieckich, ponownie w Paryżu i we Włoszech (w Rzymie, Mediolanie, Wenecji, Neapolu). W 1824 w Londynie poznała Rossiniego i Cramera, 15 stycznia 1827 roku[1] koncertowała w Warszawie prezentując Koncert fortepianowy a-moll Hummla. W 1827 roku osiadła na stałe w Petersburgu, gdzie zajęła się głównie działalnością pedagogiczną, prowadząc równocześnie salon, w którym spotykali się wielcy pisarze, poeci, artyści i arystokraci polscy i rosyjscy, między innymi Adam Mickiewicz, Aleksander Puszkin, Michaił Glinka.

Repertuar koncertowy Szymanowskiej składał się - obok kompozycji własnych - głównie z dzieł kompozytorów współczesnych, przedstawicieli stylu brillant - Hummla, Riesa, Herza, grała także utwory Ogińskiego, czasem Mozarta. Była pianistką bardzo wysoko cenioną. Maurycy Mochnacki tak pisał po jej występach w Warszawie: "Udało się p. Szymanowskiej udoskonalić naturę swego instrumentu przez zbliżenie go do tonu skrzypców [!] [...] Akordy, śpiewy i pojedyncze tony połączone są w jej grze harmonijnym brzmieniem [...]." I dalej: "czarująca prostota i wysoki stopień zrozumiałości w stylu jej gry, tudzież [...] unikanie wykwintnych lub wymuszonych ozdób psujących poważny tok harmonijnej dykcji"[2] - oto, na co zwracał uwagę. Grę Szymanowskiej znamionował koncertowy rozmach, silne uderzenie i pełnia brzmienia. J. Goethe, którego Szymanowska poznała osobiście podczas koncertów w Mariańskich Łaźniach, podkreślał jej ujmująco piękną, pełną wdzięku kantylenę.

Kompozycje Szymanowskiej, choć nie należały do dzieł wybitnych i oryginalnych, wydawane były w oficynach niemieckich, francuskich i angielskich i w swoim czasie cieszyły się popularnością w kręgach mieszczańskich. Jej spuścizna kompozytorska obejmuje, z racji pianistycznego wykształcenia i kariery wirtuoza, głównie utwory fortepianowe a także pieśni i romanse. Skupiła się na gatunkach muzyki salonowej stylu galant - fantazje, serenady - a także miniaturach tanecznych - mazurki, polonezy, walce, podjęła także jeden z gatunków romantycznej miniatury lirycznej - nokturn. W historii polskiej muzyki fortepianowej przed Chopinem ważne miejsce zajmują je etiudy. Zawierają trudne i skomplikowane problemy techniczne potwierdzają wysoki poziom pianistycznego wykształcenia Szymanowskiej.
W omówieniu wydanego cyklu owych 12 etiud (1836) Schumann pisał o ich wyjątkowej delikatności wyrazu, a jednocześnie o wszechstronności technicznej.

W twórczości Chopina pojawiają się niemal wszystkie uprawiane przez Szymanowską gatunki, widoczne są też pewne zbieżności wewnątrzmuzyczne między utworami Chopina i Szymanowskiej: wzór fakturalny Etiudy C-dur op. 10 nr 7 Chopina wydaje się być rodem z Etiudy B-dur nr 17 Szymanowskiej, zaś w chopinowskiej Etiudzie As-dur op. 25 nr 1 słychać echa Etiudy C-dur nr 15. Pewne podobieństwo w rysunku figuracji z Walcem As-dur Szymanowskiej wykazuje natomiast Grande Valse As-dur op. 42 Chopina.

Opublikowane w 1825 roku w Lipsku 24 Mazurki Szymanowskiej mogły stanowić dla Chopina inspirację, choć z pewnością nie bardziej niż mazurki innych ówczesnych kompozytorów polskich. Odnaleźć można w mazurkach Chopina pewne zewnętrzne podobieństwa do mazurków Szymanowskiej - drobne pokrewieństwa melodyczne, zbieżności w zakresie formy, faktury, chwytów technicznych - jednak efekt końcowy, wyrazowy, jest już zasadniczo różny. Mazurki Szymanowskiej, mimo swego wdzięku i uroku nie wykraczają poza ówczesną konwencję gatunku.

Do gatunku nokturnu należy w istocie jedynie Nokturn B-dur, gdyż programowy "Le murmure" przez użyty w nim rodzaj figuracji bardziej zbliżony jest do etiudy. Nokturn B-dur nosi wiele cech charakterystycznych dla nokturnów Fielda, reprezentuje więc nurt, z którego wyrosły nokturny Chopina. Można także dostrzec pewne analogie między nokturnem Szymanowskiej a Nokturnem Es-dur op. 9 nr 2 Chopina, przede wszystkim w rysunku melodii, w szerokooddechowej kantylenie i wyjątkowo konsekwentnej symetrii zdań muzycznych.


Bibliografia:
M. Iwanejko: Maria Szymanowska. Kraków 1959
A. Nowak-Romanowicz: Muzyka polskiego oświecenia i wczesnego romantyzmu
w: Z dziejów polskiej kultury muzycznej. Od Oświecenia do Młodej Polski. Kraków 1966
I. Poniatowska: Szymanowska w: Encyklopedia Muzyki PWM pod red. E. Dziębowskiej. Kraków 2007
I. Poniatowska: Styl brillant i idee preromantyczne w twórczości Marii Szymanowskiej w: Historia i interpretacja muzyki. Kraków 1993
M. Tomaszewski: Chopin. Człowiek, dzieło, rezonans. wyd. II Kraków 2005


[1] Datę tą potwierdza recenzja koncertu opublikowana w "Gazecie Polskiej" nr 17 z 17 stycznia 1827 r. patrz: S. Jarociński: Antologia polskiej krytyki muzycznej XIX i XX wieku. Kraków 1955 przypisy s. 497
[2] M. Mochnacki: Jeszcze kilka słów o koncercie p. Szymanowskiej w: Pisma krytyczne i polityczne T. 1. Wybór i oprac. J. Kubiak, E. Nowicka, Z. Przychodnia. Kraków 1996

 

By category: