Persons related to Chopin Persons related to Chopin

Ignacy Jan Paderewski

Ignacy Jan Paderewski

Ignacy Jan Paderewski

*6 XI 1860 Kuryłówka, †29 VI 1941 Nowy Jork

We are sorry but the following text is not available in the English language
 

Ignacy Jan Paderewski, polski pianista, kompozytor, mąż stanu. Urodził się w rodzinie ziemiańskiej (herbu Jelita); ojciec - Jan Paderewski - był zarządcą majątków na Podolu, więziony po Powstaniu Styczniowym. W wieku niespełna roku Paderewski stracił matkę, wychowywany był przez ojca i ciotkę, z którą rozpoczął naukę gry na fortepianie. Naukę kontynuował u P. Sowińskiego. W latach 1872-78 studiował w Instytucie Muzyki w Warszawie u J. Janothy i R. Strobla. Po ukończeniu studiów poświęcił się działalności pedagogicznej w Instytucie Muzyki. Po nagłej śmierci żony, A. Korsakówny, w latach 1882-84 studiował w Berlinie kompozycję u F. Kiela i H. Urbana; utwory Paderewskiego opublikowała znana oficyna Bote & Bock, wykonywane były w Niemczech i w Polsce. Za zachętą H. Modrzejewskiej w latach 1884-87 studiował w Wiedniu u T. Leszetyckiego zaś w latach 1885-86 wykładał w Konserwatorium w Strasburgu.

W 1885 debiutował jako pianista w Wiedniu, w1888 w Paryżu, w 1890 w Londynie, w 1891 w USA, wszędzie odnosząc ogromne sukcesy jako jeden z czołowych wirtuozów fortepianu. Opiewano jego swobodę palcową, potoczystość gry, szlachetną poetyckość, wyrafinowane niuanse dźwiękowe i unikalne rubato. Był urodzonym artystą estradowym, swą grą i charyzmą wywierał ogromne wrażenie na publiczności, choć krytycy wytykali mu braki techniczne i dezynwolturę w podejściu do tekstu muzycznego. Pod względem stylistycznym reprezentował szkołę późnoromantyczną: preferował szybkie tempa, znaczne ritenuto i rubato, kontrasty dynamiczne, w utworach lirycznych akcentował cantabile i deklamacyjną emfazę, znakomicie cieniował dźwięk. Karierę koncertową wznowił w 1922 odnosząc ogromne sukcesy zwłaszcza w USA, w 1936 wystąpił w filmie dźwiękowym Sonata księżycowa. W latach 1928-37 prowadził prywatną działalność pedagogiczną, do jego uczniów należeli m.in. W. Małcużyński, H. Sztompka, S. Szpinalski. Pozostał aktywny do śmierci, 1940 dał kilka koncertów publicznych w USA, zbierając fundusze na pomoc rodakom w kraju.

Pozostawił nieliczne nagrania pianolowe z lat 1905-29 i fonograficzne z 1911-37 (wyd. HMV/Victor, obecnie Pearl i APR), m.in. Sonaty op. 27 nr 2 Beethovena, X i XII Rapsodii węgierskiej i La leggierezza Liszta, Fantasiestücke op. 12 Schumanna, utworów Mendelssohna, Debussy'ego, własnych, a także Chopina Berceuse, Poloneza op. 26 nr 2, op. 40 nr 1, op. 53, Nokturnu op. 9 nr 2, op. 15 nr 1, op. 15 nr 2, op. 62 nr 2, Mazurka op. 17 nr 4 i 4 innych, 4 walców, 10 etiud, 2 preludiów, Marsz żałobny (niektóre utwory kilkakrotnie), które są jednak miernej jakości technicznej i pomimo poetyckiej ekspresji nie dają pełnego wyobrażenia o możliwościach Paderewskiego w szczycie kariery, a raczej ukazują manierystyczny schyłek formy pianistycznej.

Paderewski jest jednym z czołowych polskich kompozytorów przełomu XIX i XX w. Pozostawił kilkadziesiąt utworów instrumentalnych i wokalnych, m.in. Koncert fort. op. 17, Fantazję pol. na fort. i ork. op. 19, Symfonię h-moll (1909), operę Manru (1901), Sonatę fortepianową op. 21, 2 cykle wariacji fortepianowych, pieśni oraz popularne miniatury, jak Menuet G-dur op. 14 nr 1. Kontynuował styl romantyczny Chopina i Moniuszki, wprowadzając jednak elementy zapożyczone z neoromantyzmu i modernizmu muzyki niemieckiej i francuskiej (J. Brahms, R. Straussa, C. Debussy), m.in. zaawansowaną harmonikę i elementy polifonii, a także elementy folkloru podhalańskiego już w latach 1880. Na rozwój twórczości nie pozwoliła intensywna kariera pianistyczna oraz działalność polityczna. Po okresie mniejszej popularności muzyka Paderewskiego jest obecnie coraz częściej wykonywana w Polsce i za granicą i doczekała się reaprecjacji w badaniach muzykologicznych.

Działalność polityczną rozpoczął na początku XX w. W 1910 ufundował Pomnik Grunwaldzki w Krakowie. 1915 wraz z H. Sienkiewiczem założył w Szwajcarii Komitet Generalny Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce, 1915-18 działał w USA, od 1917 reprezentował Komitet Narodowy Polski, wpływając m.in. na umieszczenie niepodległości Polski wśród "14 punktów Wilsona". W grudniu 1918 powrócił do Polski, odwiedził Gdańsk i Poznań, gdzie płomiennym przemówieniem przyczynił się do wybuchu Powstania Wielkopolskiego i przyłączenia Wielkopolski do II Rzeczpospolitej. 16 I-4 XII 1919 jako bezpartyjny kandydat kompromisu pomiędzy obozami Piłsudskiego i Dmowskiego pełnił funkcję prezesa Rady Ministrów i ministra spraw zagranicznych RP, reprezentował Polskę na konferencji pokojowej w Wersalu, podpisał Traktat Wersalski potwierdzający zachodnią granicę Polski. 1920-21 był ambasadorem polski przy Lidze Narodów. Po 1926 działał w opozycji przeciw rządom sanacji, 1936 był współzałożycielem Frontu Morges zrzeszającego ugrupowania opozycyjne. 1940 stanął na czele Rady Nar. RP (emigracyjnego parlamentu) w Londynie. Działalność emigracyjną przerwała śmierć w 1941.

Zasłużył się jako filantrop, miał udział we wzniesieniu pomników Chopina, Kościuszki, Beethovena, Debussy'ego w Polsce, Europie i USA. Otrzymał wiele orderów państwowych, m.in. Order Imperium Brytyjskiego, Legię Honorową i Polonia Restituta.

Paderewski położył duże zasługi dla popularyzacji twórczości i spuścizny Chopina nie tylko jako pianista. 1910 wygłosił znaczące przemówienie z okazji I Zjazdu Muzyków Polskich w 100-lecie urodzin Chopina we Lwowie, w którym umieścił geniusz kompozytora w perspektywie narodowo-politycznej. 1937 był współinicjatorem (wraz z J. Turczyńskim i L. Bronarskim) i pierwszym redaktorem naczelnym nowej edycji Dzieł wszystkich Chopina, stanowiącej pierwszą współczesną próbę całościowego urtekstu opartego na szerokiej bazie źródeł; pozostawała ona standardową edycję utworów Chopina aż do lat 1970. Wcześniejszą edycje wybranych jego utworów Paderewski zredagował w 1900-02 dla The Century Library of Music w Nowym Jorku.

Wojciech Bońkowski


Bibliografia:

I. J. Paderewski, Szopen, Warszawa 1926.
I. J. Paderewski, Pamiętniki, red. M. Lawton, Kraków 1961.
R. Wapiński, I. Paderewski, Wrocław 1999.
K. Dąbrowski, Wielki Polak w Szwajcarii. Programy i głosy prasy o koncertach I. J. Paderewskiego 1889-1938, Warszawa 2001.

 

By category: